Karel Appel
De schilder van het instinct
Karel Appel is pure energie: kleur, instinct en beweging. Een schilder die niet denkt, maar voelt, die de verf laat spreken zoals een muzikant zijn instrument. Zijn doeken spatten, schreeuwen, zingen, niet om te choqueren, maar om te leven. Hij is de man die verf bevrijdt van controle, die kinderlijke spontaniteit tot kunst verheft.
Mens
Karel Appel wordt in 1921 in Amsterdam geboren in een arbeidersgezin waar discipline en eenvoud vanzelfsprekend zijn. Appel is driftig, gulzig en luid. Een kunstenaar die op intuïtie leeft. Hij reist rond over de wereld en blijft overal zichzelf: ongefilterd, intens en menselijk.
‘Ik schilder als een barbaar’, zegt hij, ‘omdat beschaving me verveelt.’
Moment
In 1948 is Appel medeoprichter van de COBRA beweging, een groep kunstenaars uit Kopenhagen, Brussel en Amsterdam die het rationalisme van de naoorlogse kunst afwijzen. Ze vinden inspiratie in kindertekeningen, volkskunst en primitieve vormen en zetten hiermee hun credo vrijheid, fantasie en spontaniteit in de wereld. Appel wordt het gezicht van die beweging. Na de COBRA-jaren blijft hij zijn eigen pad volgen. Zijn werk wordt groter, luider, intenser en meer sculpturaal, meer muzikaal. Hij schildert, tekent, boetseert, dicht en zingt met zijn handen.
Materie
Appel schildert niet op het doek, maar in het doek. Zijn lagen verf zijn dik, pasteus en lichamelijk. Kleur wordt substantie als een levend organisme. Zijn rood is warm, zijn blauw zingt, zijn geel gloeit als zonlicht in verf. Elke streek is een gebaar, elke vlek een emotie. Zijn sculpturen volgen hetzelfde principe. Het zijn vormen die lijken te dansen, lachen en ademen.
Wat is zijn grootste verdienste in de kunstgeschiedenis?
Karel Appel bevrijdt de schilderkunst van denken. Hij herontdekt het primaire gebaar, de directe relatie tussen hand, kleur en emotie.
Hij toont dat kunst niet rationeel hoeft te zijn om diepzinnig te zijn. Zijn invloed reikt van Europese expressie tot Amerikaanse action painting. Hij schenkt de naoorlogse kunst haar levenslust terug.
Kunnen we hem als meester beschouwen?
Hoewel geboren Nederlander werkt Appel een groot deel van zijn leven in België en Frankrijk. Zijn spirituele verwantschap met de Vlaamse expressieve traditie is duidelijk. Hij deelt met Permeke, Raveel en Bogart de drang om de wereld fysiek te voelen.
Appel is een meester van de emotie: grenzeloos, eerlijk en vol adem. Hij hoort thuis in de bredere familie van Europese meesters die de menselijke ervaring centraal zetten.
Een werk van hem in elk huishouden?
Ja, een werk van Appel draagt immers de energie van het leven zelf. Zijn schilderijen brengen warmte, kracht en vrijheid. Ze spreken niet tot het verstand, maar tot het hart.
Een Appel in huis is als een venster op pure vitaliteit: een herinnering dat kunst geen luxe is, maar een vorm van ademen.
Zijn werk wekt je op, elke dag opnieuw.